Barańczak, Stanisław

Barańczak, Stanisław (1946-2014) – poeta, tłumacz i translatolog, historyk i krytyk literatury, eseista, przedstawiciel Nowej Fali.

Kariera akademicka: W 1969 r. ukończył studia polonistyczne na Wydziale Filologicznym UAM i zatrudniony został w Katedrze Teorii Literatury w Instytucie Filologii Polskiej tegoż Uniwersytetu. W 1973 r. uzyskał stopień naukowy doktora nauk humanistycznych na podstawie rozprawy „Język poetycki Mirona Białoszewskiego” napisanej pod kierunkiem prof. Jerzego Ziomka. W 1977 r. zwolniony dyscyplinarnie za działalność opozycyjną i objęty zakazem publikacji („zapisem” cenzury). Formalnie na etacie pozostawał do 1978 r. Przywrócony do pracy na UAM w 1980 r. na wniosek Dyrektora IFP Jarosława Maciejewskiego, którego starania poparła społeczność akademicka. Po siedmiu odmowach wydania paszportu w marcu 1981 r. otrzymał zgodę na wyjazd do USA, gdzie objął po profesorze Wiktorze Weintraubie Katedrę Języka i Literatury Polskiej na Wydziale Slawistyki Uniwersytetu Harvarda w Cambridge (Massachusetts). Początkowo pracował na Harvard University jako adiunkt (associate professor) w ramach trzyletniego kontraktu, a następnie od 1984 r. (do 1999 r.) już jako profesor na stałym etacie (full professor with tenure) W 1999 r. – z przyczyn zdrowotnych – zaprzestał działalności dydaktycznej.

Wyjazdy zagraniczne: Harvard University (1981-1999)

Działalność społeczna i polityczna: W latach 1967-1975 należał do PZPR. W grudniu 1975 r. złożył podpis pod „Memoriałem 59”, wyrażającym sprzeciw wobec projektowanych przez PZPR zmian w Konstytucji z 1952 r. We wrześniu 1976 r. przystąpił do Komitetu Obrony Robotników, za co został dyscyplinarnie zwolniony z Uniwersytetu. W 1980 r. roku przyłączył się do apelu 64 naukowców, publicystów i pisarzy wzywających Partię do rozpoczęcia rozmów ze strajkującymi robotnikami. Związany z Solidarnością.

Wyróżnienia i nagrody: odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2006), członek czynny PAU (od 2000), laureat: Nagrody Literackiej Nike (1999), dwóch nagród polskiego PEN Clubu (1989 i 1996), Nagrody Fundacji Guggenheima (1989), stypendium American Council for Learned Societies (1987), Nagrody Fundacji A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1980), Nagrody Fundacji im. Kościelskich (1972). Doktor honoris causa UJ (2006), UŚ (1995) oraz Curry College w Milton w stanie Massachusetts (1982).

Zainteresowania badawcze, wybrane publikacje: poezja, m.in. „Chirurgiczna precyzja. Elegie i piosenki z lat 1995-1997”, „Widokówka z tego świata”, „Atlantyda”, „Sztuczne oddychanie”, „Ja wiem, że to niesłuszne”, „Dziennik poranny”, „Jednym tchem”, „Korekta twarzy”; przekłady dramatów Szekspira (m.in.: „Dwaj panowie z Werony”, „Romeo i Julia”, „Hamlet”, „Burza”, „Król Lear”, „Makbet”, „Sen nocy letniej”, „Kupiec wenecki”, „Otello”), poezji metafizycznej (John Keats, Thomas Hardy, Gerard Manley Hopkins), a na j. angielski utworów Kochanowskiego, Morsztyna, Norwida i Szymborskiej; translatoryka „Ocalone w tłumaczeniu”, prace krytycznoliterackie, „Przed i po”, „Uciekinier z Utopii. O poezji Zbigniewa Herberta”, „Etyka i poetyka”, „Ironia i harmonia”, „Nieufni i zadufani. Romantyzm i klasycyzm w młodej poezji lat sześćdziesiątych; eseistyka, np. „Poezja i duch Uogólnienia” oraz „Odbiorca ubezwłasnowolniony”.